AYAKKABI SEKTÖRÜ

TÜRKİYE'DE ÜRETİM

Ülkemizde 1950 yılından itibaren küçük sanayi görünümünü kazanmaya başlayan ayakkabı sanayii, son yıllarda önemli gelişmeler kaydetmiştir. Özellikle 1980'li yıllarda sektörde oldukça ciddi sayılabilecek makina parkı yatırımları yapılmış ve böylelikle sektörün %15'i sanayileşmeyi tamamlamıştır.

Sektörde 300.000 kişinin çalıştığı, bunun 20.000 kişilik grubunun sanayileşmiş, kalan 280.000 kişilik grubun ise sanayileşmemiş işletmelerde istihdam edildiği varsayılmaktadır. Sektördeki işletmelerin çoğunluğu İstanbul ve İzmir'de yoğunlaşmıştır. Üretici işletmelerin yaklaşık % 50'si İstanbul'da faaliyet göstermektedir. Konya, Bursa, Ankara, Gaziantep, Manisa ve Denizli ayakkabı üretiminin yapıldığı diğer önemli şehirlerdir.

Kamu sektöründe faaliyette bulunan 4 fabrikanın kurulu kapasitesi günlük 2.000 ile 6.000 çift arasında değişmekte olup, toplam kapasite 12.000 çifttir. Özel sektörde faaliyette bulunan 325 ayakkabı tesisinin - 125 adedi Türkiye Ayakkabı SANAYİCİLERİ Derneği (TASD) ne üye olup, bu özel sektördeki tesislerin günlük kapasitesi 1300 çift ile 36.000 çift arasında değişmekte olup söz konusu özel sektör fabrikasının toplam kapasitesi 316.000 çifttir. Bunun yanında sektörde çok sayıda küçük ve orta ölçekteki işletme varolup bunların sayıları bilinmemektedir.

Türkiye'nin ayakkabı üretimi DİE verilerine göre, 1985 yılında 85.5 milyon çift iken, 1995 yılında 130 milyon çifte ulaşmıştır. 1999 yılında ise 102 milyon çift ayakkabı üretilmiştir. Üretimin yaklaşık %50'sini ise deri ayakkabı üretimi oluşturmaktadır. Üretilen ayakkabı çeşitleri arasında son yıllarda plastik ve terlik ayakkabı üretiminde daha hızlı artış olmasına rağmen, resmi kayıtlarda gözükmemektedir.

Ülkemizde ayakkabı üretiminde geleneksel ve enjeksiyon yöntemi olmak üzere iki yöntem kullanılmakta olup, daha çok geleneksel yöntem tercih edilmektedir. Bu yöntemde saya ve taban ayrı aşamalarda üretilerek birbirlerine yapıştırma veya yapıştırma/dikme veya enjeksiyon yöntemlerinden biriyle monte edilmektedir.

Türk Standartlar Enstitüsü tarafından hazırlanan 9 tane ayakkabı standardı vardır. Ancak bunların hiçbiri mecburi uygulamada değildir. İhracata dönük çalışan üreticiler, alıcılar tarafından talep edilen standarda uygun üretim yapmaktadırlar.

Kaynak : Türkiye Ayakkabı Sanayicileri Derneği
http://www.turkishoes.org/html/sektorel.html

DIŞ TİCARET

İhracat

Ayakkabı sanayinde sahip olunan avantajlara rağmen, küçük atölye tipi üretim biçiminin hakim olması, kalifiye olmayan işgücü, ayakkabı yan sanayii girdilerinde standart ve kalite eksikliği gibi yapısal sorunlar nedeniyle ihracat potansiyeli yeterince değerlendirilememektedir 1990’lı yılların başında ihracat, özellikle Rusya pazarı olmak üzere canlanmış ve 1997 yılında 200 milyon doları aşmıştır. Ancak, daha sonraki yıllarda Rusya’da yaşanan büyük kriz Türk Ayakkabı Sanayini de büyük ölçüde etkilemiş, ihracatta düşüş başlamıştır.
Sektör 2002 yılından itibaren yeniden toparlanma sürecine girmiş olup, 2002 yılında 131.8 milyar dolarlık, 2003 yılında bir önceki yıla oranla % 39 artışla 183.7 milyar dolarlık ihracat gerçekleştirilmiştir.2004 yılında ise ihracatta %12.5 artış yaşanmış ve ihracatımız 204.7 milyon dolar seviyesine ulaşmıştır.Söz konusu artış öncelikle yüzü deri ayakkabıların ve yüzü dokuma maddelerinden olan ayakkabıların ihracat artışından kaynaklanmıştır. 2005 yılında ise ayakkabı sektörü ihracatı 215.5 milyon dolar seviyesine ulaşmıştır.

Türkiye’nin Ayakkabı İhracatı

Ürün Gruplarına Göre Ayakkabı İhracatı

Kaynak: T.C. Ekonomİ Bakanlığı

Son yıllarda ayakkabı ihraç ettiğimiz ilk beş pazar değişmiş olup, Suudi Arabistan, Yunanistan, Bulgaristan,Hollanda ve Almanya’dan oluşmaktadır. 2005 yılında  Söz konusu beş pazara 86 milyon dolarlık ihracat gerçekleştirilmiştir. Fransa, Irak, Libya, Rusya Federasyonu, İsrail, Romanya, İngiltere ve İspanya diğer önemli ihraç pazarlarımızdır. 2005 yılında bir önceki yıla göre ihracat artışının en fazla olduğu ülkeler ise % 50.4 artışla Romanya, % 44.7 artışla Rusya Federasyonu ve % 42 artışla Bulgaristan pazarları olmuştur.

Ülkemiz ayakkabı sektörü ihracat açısından henüz arzu edilen seviyeye ulaşamamıştır. Özellikle İspanya, Portekiz gibi Avrupalı üreticilerle rekabet edebilecek büyük bir arz potansiyeli vardır. Ancak bu potansiyel dünyada bilinmemektedir. Özellikle İspanya, Portekiz ve İtalya gibi Avrupalı ayakkabı üreticisi ülkelerle rekabet etmemiz için sektörün tanıtımının yapılması gerekmektedir. Bu nedenle Türk ayakkabı firmaları yeni pazarlar aramaya başlamış olup, Batı Avrupa ülkelerine ihracat imkanlarını araştırmaktadırlar. Bu kapsamda sektör firmaları yurtdışındaki önemli uluslararası fuar ve sergilere katılmaktadır.

İthalat

Türkiye’nin ayakkabı ithalatı 1994 yılında 28.1 milyon dolar iken, 2002’de 116 milyon dolara ulaşarak 9 yıl içinde % 400 artmıştır. En büyük artış ise 1997 yılında olmuş ve 135.2 milyon dolarlık ayakkabı ithalatıyla rekor düzeye ulaşılmıştır. 2002 yılında bir önceki yıla göre hem AB ülkelerinden gerçekleştirilen ayakkabı ithalatı hem de uzak doğu ülkelerinden yapılan ithalat artmıştır ve toplam 116 milyon dolarlık ayakkabı ithal edilmiştir. 2003’e gelindiğinde bu rakam 191 milyon dolara, 2004’te 303 milyon dolara, 2005 yılında ise 412.7 milyon dolar gibi rekor bir seviyeye ulaşmıştır. İthalat artışının en önemli nedeni, AB ve Türkiye arasındaki Gümrük Birliği ile gümrük vergilerinin AB ülkelerine karşı sıfırlanması, üçüncü ülkelere karşı ise AB’nin ortak tarifesi (OGT)’nin adapte edilmesi nedeniyle mevcut gümrük vergilerinde %6070’ler oranında indirim durumunda kalınmasıdır. AB, ayakkabı üreticilerinin rekabet gücünü haksız olarak azalttığı gerekçesiyle Çin ve Vietnam’dan ithal edilen ayakkabılara % 20 oranında anti-damping vergisi getirmeyi planlamaktadır.

Türkiye’nin Ayakkabı İthalatı

Çin ayakkabı ithal ettiğimiz ülkeler arasında başta gelmektedir. Bu ülkeden 2005 yılında 221.7 milyon dolarlık ithalat yapılmıştır. Söz konusu ithalatın % 48’ni dış tabanı, yüzü kauçuk veya plastik maddeden diğer ayakkabılar, % 25’ni deri ayakkabılar oluşturmuştur. Dünya ayakkabı üretimi içinde ilk üç arasında bulunan ve dünya ayakkabı modasına yön veren İtalya ayakkabı ithal ettiğimiz ülkeler arasında ikinci sırada gelmektedir. Bu ülkeden 2005 yılında 53.8 milyon dolarlık ayakkabı ithal edilmiş olup, bu ithalatın % 79’nu yüzü deriden mamul ayakkabılar oluşturmaktadır. Vietnam, Endonezya, Malezya, İspanya, Brezilya, Tayland ve Portekiz ise diğer önemli ayakkabı ithal ettiğimiz ülkelerdir.

Kaynak: T.C. Ekonomİ Bakanlığı İhracatı Geliştirme Etüd Merkezi
http://www.ibp.gov.tr/